Selçuk Hoca

Grafik Tasarım: Uyuyang

İnternet hayatımızın her alanına önemli kolaylıklar getiriyor. Eskiye göre ulaşmak istediğimiz bilgiye daha çabuk, daha doğru ve daha eğlenceli bir biçimde ulaşabiliyoruz. Bu yazıda -hazır ramazan gelmişken- yemek yemek için mekân bulmaya yarayan siteleri mercek altına yatıralım istedik. Önce kapsamı bir tarif edelim. Aradığımız site öncelikle restoranları listeleyen, kullanıcıların yorum yapabildikleri biraz da web 2.0′dan nasibini almış siteler olacak. Bununla birlikte siteleri İstanbul özelinde değerlendireceğimizi ilave edelim. Bunun sebebi İstanbul dışındaki şehirler için değerlendirme temel olacak kadar içerik olmamasıdır. Bu kapsamda türünün en popüler siteleri olan Dobişko, Feşmekan, Mekanist‘i yazımızda konuk ediyoruz. Bu siteler haricinde de restoran bulabileceğiniz siteler var. Fakat onlar daha ziyade katalog mantığında kuruldukları için bu yazının kapsamı dışında kaldılar. Ayrıca eve yemek siparişi vermenizi sağlayan siteler de bu yazının kapsamı dışında. Eğer bu tarz siteleri arıyorsanız  “Türkiye’de Online Yemek Siparişi Pazarı” yazısına bakmanızı tavsiye ediyorum. Hocam şimdi sen yine uzun yazmışsındır diye düşünenler direkt değerlendirme kısmına geçebilirler.

Bu yazı dâhilinde ilgili siteleri değerlendirmek için kendimce bazı kriterler üzerinden gidiyorum. Değerlendirme ölçütlerinde tamamen paşa gönül kriterleri temel alındığından “Yapma, hocam böyle de kriter olur mu?” diyenlere “Bizde böyle! Beğenmiyorsan git başka blogtan oku” diyorum :)

Domain, Slogan, Marka Adı

Bir sitenin devamlılığı açısından domainin etkisi olukça büyük. Özellikle işe yeni başlayan sitelerde bu çok önemli. Bu konuda çok kereler yazdığım için ayrıntıları geçiyorum.

Dobisko

Tdk’ye bakarsanız Türkçemizde “Dobişko” diye bir kelime bulunmuyor :) Ama emimim ki bu yazıyı okuyanların %99′u dobişkonun ne anlam ifade ettiğini biliyordur. İtiraf edelim çocukluk çağımızda bir kere  de olsa hafif toplu arkadaşlarımızla dobişko diye dalga geçmedik mi? (Bu satırların yazarı çocukken ve hala kendisiyle dobişko diye dalga geçilen okuyucularına o acı günleri hatırlattığı için özür diler :) İşte “dobişko” ben de böyle çocuksu bir masumiyeti anlatıyor. Ayrıca bir marka adı olarak yemek ile ilgili konsepte tam oturduğunu düşünüyorum. Merak etmeyin hepimizin içinde er ya da geç çıkacak olan bir dobişko vardır.

Dobisko alan adı olarak kendisine. com seçmiş. Alan adında tek faso var oda ş karakteri ama bu zaman içinde markanın oluşması ile aşılabilecek minik bir problem. Herhalde net, org uzantılı diğer domainleri de almışlardır :)

Dobişkonun site sloganı alanında oluşturduğu harika bir fikir var. Kullanıcıların kendi sloganlarını siteye ekleyebiliyorlar. Editör onayından geçen sloganlar rastgele sitede gözüküyor. Bu fikir gerçekten güzel en azından benim gibi f5 yapan birçok kullanıcı sayesinde sayfa gösterimleri artmıştır :) Benzer bir yaklaşımı youtubevarmi.com sitesinden hatırlayacaksınız. Hatta daha eskiler bir zamanların efsane sitesi shockhaber’de de benzer bir uygulama olduğunu hatırlayacaktır. (Yaşlanıyorum galiba :)

Bu maddeden Dobişko’ya tam puan veriyoruz.

Feşmekan

Eskiler bilir Feşmekân önceden bağımsız bir siteydi daha sonradan Mynet bu siteyi satın aldı. Mynet’in genel politikası gereği alan adı fesmekan.net olan adres fesmekan.mynet.com olarak değişti. Muhakkak Mynet’teki büyüklerimizin bir bildiği (!) vardır bu değişiklikte. Ama şunu söylemezsem çatlayacağım. Hiç kimse bir servise ekstradan “.mynet.com” yazarak erişmekten hoşlanmıyor.

Bir marka adı olarak Feşmekan oldukça güzel. Kelimenin dedikodu kültürüne ait bir arka planı olması da önemli. Zira bu konsepteki sitelerin esasen yaptıkları da bir nevi mekan dedikodusudur. Feşmekanda da bir ş problemi mevcut. Ayrıca nerden kaldığını hatırlamıyorum ama ben siteye ilk girmek istediğimde “feshmekan” olarak hatırladım. Bu “sh” birlikteliğini ş diye dilimize sokan zevata buradan tekrar selam ediyorum. Ben Mynet yerinde olsam feshmekan ile ilgili alan adlarını da toplardım.

Feşmekan’ın sloganı “İstanbul Etkinlik ve Mekan Rehberiniz” Kullanıcıya dönük olarak biraz resmi ve soğuk bir yaklaşım. Fakat yaptığı işi anlatması ve arama motoru performansı açısından oldukça başarılı.

Bu maddeden Feşmekan’a domainden dolayı biraz kırık bir not veriyoruz.

Mekanist

Mekanist’in patronu Ali Servet Bey bunu duymaktan bıktı ama yapacak bir şey yok mekanist.net gerçekten kötü bir domain. Siteye giriş yapanlar arasında bir anket yapılsa site adresini mekanist.com olarak hatırlayanların büyük bir çoğunluk oluşturacağını söyleyebilirim. İnşallah tez zanda mekanist.com’u da alırlar.

Mekanist kelimesi üzerinde de “makinist mi ha ha ha” diye dalga geçenler olsa da ben çok kötü düşünmüyorum. Sonuçta Mekanist jargon oluşturmaya yönelik bir yaklaşım. Akılda da kalıcı.

Mekanist’in sloganı “Sosyal Yaşamın Paylaşım Platformu” Bence gereğinden fazla uzun. Tekrarlanan seslerin fazla olması işi biraz tekerlemeye döküyor. Şemsi Paşa Pasajı demek bile bundan daha kolay :) Diğer yönden sosyal ağ özelliklerini ön plana çıkarmaya çalışan bir yaklaşım var. Ama biraz daha net bir mesaj verse daha iyi olacak gibi geliyor. “Sosyal Yaşamın Sosyal Platformu” nasıl?

Bu maddeden Mekanist maalesef iki eksi puan alıyor.

Tasarım

Tasarım konusunda bu üç site arasında değerlendirme yapacak olursak en rahat ve özenli tasarım Dobişko’da.  Dobişko’nun tasarımında web 2.0 ile ilgili ne kadar trend varsa neredeyse hepsi kullanılmış. Belki sütunlar arasında biraz daha dengeli ve uyumlu bir dağıtım olabilir. Çünkü içerikler bu haliyle biraz dağınık görünüyor.  Mesela en iyi listeleri yukarda olsa ziyaretçiler için daha kolay ulaşım sağlanmış olur. Genelde tasarıma hâkim olan renklerin fazla olması belki bazı kullanıcıları rahatsız edebilir. Dobişko logosunu da beğendiğimi ifade edeyim. Sitedeki genel canlılık atmosferine uyum sağlayan bir yapısı var. Logo da sitenin adı gibi dobişko olmuş :)

Feşmekan’ın tasarımı en itici ve kullanışsız tasarım. Biraz daha görsel olması gerekiyor ki Resmi Gazete havasından çıksın. Hele üç sütunlu yapıdaki sol bloğun uzayıp giden bir boşluğa sahip olması oldukça önemli bir eksiklik. Zaten Mynet satın almasından beri çok fazla tasarım açısından müdahale edilmemiş gibi gözüküyor. Bu servisten umudu kestiler mi acaba? Feşmekan’ın logosu da el değmeye muhtaç gibi gözüküyor. Zira logodaki ş harfinde bulunan espriyi farketmek için siteye büyüteçle bakmak gerekiyor. Feşmekan tasarımdan kırık bir not aldı.

Mekanist’in tasarımı Feşmekan’a nispeten güzel. Fakat çok karışık bir organizasyon yapısı var. Sanki neyi nereye koyacaklarını bilememişlerde ortaya salıvermişler. Resimlerde mutlaka doldurulması gereken alt etiketlerinin %80′i boş. Mekanist kelimesindeki a harfini şapkalı kullanılması konusunda da acayip bir yaklaşım var. Cümle içinde kullanıyorsak inceltme var, site adresi olarak kullanıyorsak yok :) Yeri gelmişken bir karşılama sözü olan “hoş geldin” ibaresinin ayrı yazıldığını da belirteyim. Mekanist tasarımdan “eh işte” notu alıyor.

İçerik

Eğer bir siteye mekan bulmak için giriyorsam tabii ki kullanıcı olarak daha fazla ve çeşitli mekan ve bu mekanlara ait güzel yorumlar  görmek isterim. İstanbul’daki restoranlar bazında değerlendirdiğimizde rakamlara göre en fazla mekan Mekanist’te. İkinci Dobişko sonuncu da Feşmekan. Fakat iş yorumlara gelince ibrenin yönü şaşırtıcı şekilde değişiyor. Mesela Mekanist’in restoran sayısı Dobişko’dan fazla olduğu halde Dobişko’daki yorumlar Mekanist’teki yorumları dörde katlıyor. Demek ki Mekanist’in kullanıcı etkileşimi konusunda daha çok çalışması gerekiyor. Zira bu sistemde mekan sayısı kadar yorum sayısı da ön plana çıkıyor. Bu sorunlar Mekanist’in konuk olduğu Etohum toplantısında da dile getirilmişti.

Burada dikkat çekici bir unsurda Feşmekan’ın durumu. Mynet’in üye tabanını kullanmasına rağmen içeriğin bu derece az olması gerçekten şaşırtıcı. Galiba Feşmekan Mynet içerisinde biraz üvey evlat muamelesi görüyor. Öyle ki Mynet ana sayfasında ismi geçmiyor. Mynet marka adını öldürmek adına ana sayfadan Feşmekan’a şehir rehberi olarak link veriyor. Aslında yapılacak olan şey çok basit. Şu aralar Mynet’in en aktif servislerinden biri olan Eksenim’e Feşmekan entegre edilecek. İçerik üretmeyi seven Eksenim kullanıcıları Feşmekan’ı oldukça iyi bir seviyeye getirecektir.

Genel bir değerlendirme yapacak olursak aslında üç sitenin de içerik açısından çok zengin olduğunu söyleyemeyiz. Kullanıcı katılımını sağlanması için önemli atılımlar yapmalılar. Bir şekilde insanları mekân eklemeye, yorum eklemeye ikna etmeliler. Sadece kullanıcıları değil mekân sahiplerini de olayın içine katmalılar.

Kullanım

En önemli kriterlerimizden biri de kullanım. Her üç sitede de üye olma prosedürü basit. Mekân eklemeye bakalım.

Dobişko’da Tek bir ekran üzerinden ürünleri eklemek mümkün. Önce temel bilgilerin yer aldığı ekranı dolduruyorsunuz. Ardından mekanla ilgi ayrıntıları girebileceğiniz bir sayfa geliyor. Eğer Dobişko’ya yeni üye olduysanız eklediğiniz mekan editör onayı bekliyor. Etiket girme ekranlarının önerili olması etiket standardizasyonu için iyi olmuş. Yalnız ödeme şekilleri hanesine ve harita girme ekranına  rastlayamadım. Bence bu da bir gereklilik.

Feşmekan’da önce girmek istediğiniz mekânın semtini ve adını yazıyorsunuz diğer ekrana geçiyorsunuz. Sistem çift eklemeleri engellemek için size yazdığınız ad ve semt ile eşleşen benzeyen mekânları getiriyor. Eğer eklemek istediğiniz mekân bunlardan biri değilse esas ekleme ekranına geçiyorsunuz. Burada mekânı ekledikten sonra yorum ve restaurant özelliklerini ekleyebildiğiniz üçüncü bir alan geliyor. Feşmekan’da eklediğiniz mekân hemen sitede gözüküyor. Restoran özellikleri açısından hemen her şey düşünülmüş. Sade ilk girişteki semt hanesinde sadece temel semtler ve ilçeler var. Bunların biraz ayrıntılandırılması daha iyi olacaktır. Ayrıca form ve ekleme sayfa biraz daha estetik olabilir diye düşünüyorum.

Mekanist’te mekân ekleme üç adımda gerçekleşiyor. Önce temel bilgiler, sonra restoran bilgileri ve özellikleri ekleniyor. Formda ödeme seçenekleri ve mekânın daha önce eklenip eklenmediği kontrolü (sanırım) yok. Ama Mekanist’tin çok güzel bir özelliği var. Google Maps destekli haritada nokta belirtebiliyorsunuz. Yer bulma adına güzel bi uygulama olmuş. Formun genel görünüşü ve kullanımı güzel. Mekan hemen eklenirken yorumlar yönetici onayına bağlı.

Her üç sitede mekân eklerken yorum olayının biraz daha özendirilmesi gerekiyor. Yorum olayı genellikle sonda yer alıyor. Mekân ekleyen ziyaretçiyi bir şekilde yorum eklemeden bırakmamak lazım. Ayrıca form elemanlarının ayrıntılandırılması ve temel bilgilerin muhakkak yer alması da gerekli.

Mekânı ekledik. Gelelim mekânı nasıl bulabileceğimize. Bu siteyi kullanma sebebiniz yemek yemek için belirli mekân bulma isteği. Dolayısıyla temelde iki değişken var. Birincisi yemek tercihiniz (kebapçı, çin yemeği v.s.) ikincisi yer tercihiniz. Bunların altında ekstra seçenekler devreye giriyor. Örneğin ödeme seçeneği, mekânın oylama sonucu, yorum sayısı v.s. Öyle bir sistem geliştirmelisiniz ki kullanımı kolay ve bütün ihtiyaçlara cevap verebilecek düzeyde olmalı. Biraz beklentileri yüksek bir kullanıcı olarak bu üç sitenin de arama fonksiyonları beni tatmin etmedi. Hâlbuki güzel bir tasarımla hazılanacak bir sihirbaz (wizard) işi çözebilir. Bakınız hayalimdeki sihirbazı anlatıyorum :)

Adım 1: Nerede yemek istiyorsun? İki seçenek var birincisi fark etmez ikincisi semt listesi. Semt listesinde de ille bir semti seçmek zorunda olmamalıyım bir kaç semt seçebilmeliyim.

Adım 2: Ne yemek istiyorsun? Ana mutfakların bir listesi, etiketlerin bir listesi.

Sonuçlar gelir. Süzgeç kullanmak ister misiniz? Evet denirse süzgeçler gelir. Ödeme seçenekleri, fiyat aralığı, araba park durumu, oy sayısı v.s.

Tekrar sonuçlar gelir. Eğer veritabanı yeterince geniş ise muhtemelen aradığınızı bulmuş olmanız lazım.

Üç sitenin de mekân bulma kurgularını buna göre biraz daha geliştirmesi mantıklı. Evet “user generated content” (kullanıcı tarafından geliştirilen içerik) mantığının bizde yerleşmemesinden şikayet ediyoruz. O yüzden bu tarz siteler çok fazla yol alamıyor. Ama biz de elimizden geleni yapıp kullanışlılığı arttırmalıyız.

Mobil

Konu mekân bulma olunca bence en ihmal edilmemesi gereken şeylerden biri de işin mobil tarafı. İphone gibi cihazları yakın gelecekte birçok kişinin elinde görüyor olacağız. Peki incelediğimiz sitelerde durum ne? Üç siteden sadece Feşmekan’ın wap sayfası var. Feşmekan’ın wap sayfasında yaptığım testlerde arama fonksiyonu iyi çalışmasa da mekân bilgilerine ve yorumlara ulaşmanız mümkün. Dobişko’nun ve Mekanist’in bu konuya niye önem vermedikleri ise bir soru işareti olarak kalıyor.

Genel Değerlendirme

Evet, sıra geldi not defterini çıkarmaya :) Genel bir değerlendirme yapacak olursak ilgili sitelerin henüz daha yolun başında olduğunu görüyoruz. Kullanışlılık ve kullanıcı etkinliği konusunda önemli eksiklikler var. Bu eksiklikleri en iyi değerlendiren bu alanda ön plana çıkacak. Eğer iyi bir ivme yakalanırsa var olan sistem üzerine sağlam işleyecek gelir modelleri bina edilebilir. Site özelindeki değerlendirmeler şöyle:

Dobişko: Tasarımı ve kullanışlılığı ile göz dolduruyor. Restoran ve kullanıcı sayısının henüz az olması, mekân bulma fonksiyonlarındaki eksiklikler, mobil tarafının olmayışı ise eksik yönleri. İlgili yönlerde geliştirmeler yapılırsa bu alandaki favori sitem olabilir. Kendilerine daha sıkı çalışmalısın diyor ve 10 üzerinden 8 veriyoruz :)

Feşmekan: Tasarımı bir felaket olsa da kullanışlılık bazında önemli yol almış bir site. Mynet içerisinde olmanın avantajını kullanır ve kendisine çeki düzen verirse liderliğe oynamaması için hiç bir sebep yok. 10 üzerinden 6.

Mekanist: İşe önem veren güzel bir yaklaşım var fakat bu yaklaşım maalesef hataları örtmeye yetmiyor. Hatalardan ders almalı kullanıcı etkinliğini ve mobil tarafı iyi analiz etmeliler. 10 üzerinden 6,5′tan 7 :)