Bir süredir internetin en büyük insan yapımı site dizini dmoz.org için çalışıyorum. Dmoz.org başta Google ve Yahoo olmak üzere birçok arama motoruna kaynaklık ediyor. Bu arama motorları bir sitenin Dmoz listesine girmesini oldukça önemsiyorlar. Çünkü Dmoz insan yapımı bir dizin olduğu için oldukça itibarlı bir kaynak konumunda.

Dmoz’da editörler tarafından geliştirilen bir kategorisi sistemi var. Her editör ilgilendiği kategorilerle ilgili siteleri dizine ekliyor. Tabii her siteyi dizine ekleyemiyorsunuz. Sitenin dizine eklenmesi ve dizinde kalması için bazı kurallar var. Editörler site eklediği gibi siz de sitenizin dizine alınması için teklif yapabiliyorsunuz. Editörler sitenizi inceleyip onay verdiğinde siteniz dizine ekleniyor. Arama motoru optimizasyonu hakkında biraz bilginiz varsa Dmoz’da listelenmenin önemini biliyorsunuzdur.

Dmoz’un yola çıkış noktası ve aynı zamanda sloganı: “Human Do İt Better” yani Türkçesiyle insan daha iyisini yapar. Beni siteye çeken biraz da bu oldu. Makineye karşı insan gücünü savunan ve başarıya ulaşmış bir proje. Burada insan ve makine rekabeti konusundaki yaklaşımlarımı yazmıştım. Şu an Dmoz’da 75.000′i aşkın editör karşılıksız olarak çalışıyor. Yapılan iş hakkında bazen site sahiplerinden olumsuz eleştiriler alınabiliyor ama ortaya çıkarılan işin muazzamlığı da ortada. Bugün itibariyle beş milyona yakın site incelenip dizine dâhil edilmiş durumda.

Bence sitenin başardığı daha önemli bir iş var. İnternet ve bilgisayar konusunda deneyimli 75.000 insanı karşılıksız istihdam edebilmek. Global çapta bu derece büyük bir gönüllü istihdamı sağlayan başka bir proje var mı bilmiyorum ama bu pratik bize yönetim süreçleri özellikle internet üzerindeki komünitelerin yönetimi hakkında önemli dersler veriyor. Ben şu dersleri çıkarttım:

Çalışanlarınıza ülkü düzeyinde bir hedef verin. Bence yaptığınız iş veya çalıştığınız iş kolu ne olursa olsun bütün organizasyonların günlük çıkarların, kârın ötesinde bir hedefi misyonu olmalıdır. Dmoz’un bize gösterdiği hedef aslında heyecan verici. Makine karşısında insan egemenliğinin ilan edilebilmesi için bir fırsat veriyor. Bununla beraber internetin büyük oyuncuları sizin gösterdiğiniz yol üzerinde gidiyorlar. Yani onların en önemli referanslarından birisiniz. İşte size çok önemli motivasyon kaynakları.

Çalışanlarınıza yaptıkları işlerin altında isimlerini yazma fırsatını verin. Dmoz’da her kategorinin altında o kategorinin editörünün adı yazar. Bu insanlara belirli bir sorumluluk bilinci verdiği gibi ego tatmini imkânı da verir, motivasyonda sağlar.

Çalışanlarınızın bir araya gelebileceği ortamlar oluşturun. Aynı işi yapan insanlar mutlaka çeşitli konularda birbirleriyle yardımlaşmak isteyeceklerdir. Günlük hayatta bu çalışma ortamında kendiliğinden gerçekleşirken internet üzerinde de forum gibi sistemler aracılığı ile gerçekleşebilir. Bu forumlar yeni gelenlerin eğitimini, grup içi sosyalleşmeyi kendiliğinden gerçekleştiriyor. Aynı zamanda bir grup refleksini yükselttiğinden dolayı hedefe varmada da motivasyon sağlıyor.

Çalışanlarınıza inisiyatif kullanma, projenin geleceğini yönlendirme yetkisi verin. Dmoz’da editörlük seviyeniz yükseldikçe karar verme gücünüz de artıyor. Bir noktada projenin geleceği sizin ellerinizde şekilleniyor. Bu ister istemez bir sorumluluk duygusunu beraberinde getiriyor. Siz işin size düşen kısmını tamamlamadığınız da proje eksik olmuş oluyor. Bu da tabii ki daha çok çalışma adına sizi güdülüyor.

Çalışanlarınız arasında dengeli bir hiyerarşik düzen oluşturun. Dmoz’da tam anlamıyla bir hiyerarşi var. Basamakları teker teker tırmanıyorsunuz. Fakat biraz da internetin doğası gereği basamaklar arasında sosyal ilişki anlamında mesafe yok. Forum sayesinde siz en üstteki kişiye hemen ulaşabiliyorsunuz. Hâlbuki günlük hayatta bu çok zordur. Örneğin fabrikalarda birçok işçi en üstteki adamı görmeden yıllarca çalışır. Bence bu mesafenin aza indirilmesi alt kademedekilerin kendisine güven duymasına, üst kademedekilerin de yönetim streslerini azaltmasına yardımcı oluyor.

Çalışanlarınıza yaptıkları işlerle ilgili eğitici doküman sağlayın. Hiç bir organizasyon başladığı gibi kalmıyor. Sürekli yeni kişiler organizasyona katılıyor. Bizdeki en büyük yanlışlardan biri de bu. Organizasyona dâhil olan herkese Amerika’yı tekrar keşfettiriyoruz. Bu keşif sırasında hem organizasyonda hem de yeni gelende gereksiz yere kayıplar oluşuyor. Hâlbuki basit yardım ve yönlendirme dokümanları bile bazen inanılmaz faydalar sağlayabilir.

Buradan yola çıkarak bizdeki internet projelerini değerlendirebiliriz. Burada yazdığım yazıda olduğu gibi biz aslında komünite oluşturmayı pek başaramıyoruz. Daha doğrusu çok çabuk komünite oluşturuyoruz ama rüzgârımız çabuk kesiliyor. Büyük heyecanla başlayan projeler bir süre sonra yavaşlıyor, duraklıyor ve defteri kapatıyor. Bu noktada en büyük ihmallerden biri oluşturduğumuz projelerin hedefleri yok. Sadece parayla ilgili hedefler var :). Aslında o bile doğru bir finansal programlamayı içermiyor. Yine bizde hiyerarşi ile ilgili problemler var. Ya çok disiplinli bir yapımızı var takım ruhunu oluşturmakta zorlanıyoruz. Ya da çok fazla samimi olup organizasyonda olması gereken ciddiyeti zaafa uğratıyoruz.

Bu yazıda kişisel tecrübelerimden yola çıkarak bazı ilkeler ortaya koymaya çalıştım. Tabii ben yönetim ile ilgili bir konuda uzman bir kişi değilim. Ama sanırım bazı temel şeyleri görmek için de uzman olmak gerekmiyor. Buna rağmen yazı dâhilinde sürç-i lisan ettiysek affola.